Torbiel jajnika u nastolatki – czy zawsze wymaga leczenia?

Torbiel jajnika u nastolatki nie zawsze oznacza konieczność leczenia. Wiele prostych zmian związanych z cyklem miesiączkowym zmniejsza się lub znika samoistnie. W takiej sytuacji lekarz może zalecić jedynie obserwację i kontrolne USG. Większej uwagi wymagają torbiele, które rosną, długo się utrzymują, mają nietypową budowę albo powodują ból. Nagły i bardzo silny ból podbrzusza, szczególnie połączony z nudnościami lub wymiotami, wymaga pilnej konsultacji lekarskiej.

Torbiel jajnika u nastolatki – co właściwie oznacza takie rozpoznanie?

Torbiel jajnika to zmiana znajdująca się w obrębie jajnika, zwykle wypełniona płynem. U nastolatek, które już miesiączkują, część takich zmian pojawia się w związku z normalną pracą jajników.

Podczas cyklu miesiączkowego w jajniku rozwija się pęcherzyk. Czasem nie pęka on w typowy sposób albo po owulacji gromadzi się w nim płyn lub krew. Wtedy może powstać torbiel czynnościowa. Takie zmiany często znikają bez leczenia. Materiały NHS również wskazują, że wiele prostych torbieli może ustąpić w kolejnych miesiącach i nie wymaga natychmiastowej terapii.

Nie każda zmiana widoczna podczas USG jest jednak torbielą czynnościową. U młodych pacjentek mogą wystąpić również torbiele skórzaste, endometrialne oraz inne zmiany jajnika. Dlatego lekarz patrzy nie tylko na ich wielkość. Bardzo ważny jest również wygląd torbieli w USG.

Czy torbiel jajnika u nastolatki może zniknąć sama?

Tak. Dotyczy to szczególnie prostych torbieli czynnościowych u dziewcząt, które już miesiączkują.

Lekarz może zdecydować się na obserwację, jeśli torbiel:

• ma prostą budowę w badaniu USG,
• nie powoduje silnych dolegliwości,
• nie ma cech budzących niepokój,
• nie powiększa się.

Wtedy zamiast rozpoczynać leczenie od razu, można wykonać kolejne USG po określonym czasie i sprawdzić, czy zmiana się zmniejsza.

Wytyczne z zakresu ginekologii dziecięcej i młodzieżowej zwracają uwagę, że łagodnych torbieli nie powinno się operować bez wyraźnej potrzeby. Część z nich może zniknąć sama, a niepotrzebny zabieg ingerowałby w zdrową tkankę jajnika.

Inaczej wygląda sytuacja przed pierwszą miesiączką. Jeśli zmiana jajnika zostanie wykryta u dziewczynki, która jeszcze nie miesiączkuje, wymaga dokładniejszej oceny. Zwykle potrzebna jest wtedy konsultacja z lekarzem zajmującym się ginekologią dziecięcą lub pacjentkami w wieku rozwojowym.

Od czego zależy decyzja: obserwacja czy leczenie?

Sama wielkość torbieli nie decyduje o tym, czy trzeba ją operować. Rozmiar ma znaczenie, ale lekarz bierze pod uwagę również inne informacje.

Liczy się wiek pacjentki, rozpoczęcie miesiączkowania, wygląd zmiany w USG, jej wielkość i tempo wzrostu. Lekarz sprawdza też, czy w torbieli są elementy lite, przegrody albo nietypowe unaczynienie. Ważne są również występujące objawy.

Jak podkreśla lek. med. Anna Włodarczak, przy bardziej złożonych zmianach mogą zostać wykonane dodatkowe badania, w tym oznaczenie markerów nowotworowych. Samo zlecenie takich badań nie oznacza jeszcze podejrzenia raka. To jeden z elementów diagnostyki, który pomaga dokładniej ocenić charakter zmiany.

Czy wielkość torbieli ma znaczenie?

Tak. Większa zmiana może uciskać okoliczne narządy i powodować dolegliwości. W niektórych sytuacjach wraz z jej rozmiarem rośnie też ryzyko powikłań.

Nie warto jednak oceniać torbieli wyłącznie na podstawie liczby podanej w opisie USG. Dwie zmiany o podobnych wymiarach mogą wyglądać zupełnie inaczej i wymagać innego postępowania.

Wytyczne BritSPAG dla dziewcząt po pierwszej miesiączce przewidują bardziej zachowawcze podejście do prostych torbieli. Większe lub nietypowo wyglądające zmiany mogą natomiast wymagać dalszej diagnostyki. Progi wielkości podawane w różnych zaleceniach nie zawsze są identyczne, dlatego wynik USG powinien ocenić lekarz.

Jakie objawy może powodować torbiel jajnika u nastolatki?

Mała torbiel może nie dawać żadnych objawów. Czasem zostaje wykryta przypadkowo podczas USG brzucha wykonanego z zupełnie innego powodu.

Większa zmiana może powodować ból podbrzusza, uczucie ciężaru albo dyskomfort po jednej stronie brzucha. Niektóre dziewczęta odczuwają też ucisk lub zauważają, że dolegliwości nasilają się w określonych momentach cyklu.

Sam ból nie pozwala jednak określić rodzaju torbieli. Potrzebne jest badanie lekarskie i odpowiednio dobrana diagnostyka.

Kiedy torbiel jajnika u nastolatki wymaga pilnej konsultacji?

Nagły i silny ból podbrzusza to objaw, którego nie należy bagatelizować. Szczególnie wtedy, gdy pojawia się po jednej stronie i towarzyszą mu nudności lub wymioty.

Tak może objawiać się skręt przydatków. W tej sytuacji jajnik obraca się wokół struktur, które doprowadzają do niego krew. Stan wymaga szybkiej diagnostyki, a czasem również pilnego zabiegu.

ACOG wskazuje, że u nastolatek skręt jajnika często powoduje nagły ból brzucha połączony z nudnościami i wymiotami. Co ważne, może wystąpić także u dziewczyny, u której wcześniej nie rozpoznano torbieli.

Jeśli ból jest bardzo silny, szybko narasta, pojawiają się wymioty, osłabienie albo wyraźne pogorszenie samopoczucia, nie należy czekać na planową wizytę.

Jak diagnozuje się torbiel jajnika u nastolatki?

Podstawowym badaniem jest najczęściej USG miednicy mniejszej. U nastolatek często wykonuje się je przez powłoki brzuszne. Badanie pozwala sprawdzić wielkość jajników i zobaczyć, jak wygląda sama zmiana.

Lekarz ocenia między innymi, czy torbiel jest prosta i wypełniona płynem, czy ma bardziej złożoną strukturę.

W zależności od wyniku może zalecić kolejne USG po pewnym czasie, badania laboratoryjne lub dodatkowe badanie obrazowe, np. rezonans magnetyczny.

Przy podejrzeniu skrętu jajnika sytuacja wygląda inaczej. Nawet prawidłowy przepływ krwi widoczny w badaniu dopplerowskim nie pozwala całkowicie wykluczyć skrętu. Lekarz bierze więc pod uwagę również charakter bólu, pozostałe objawy i cały obraz kliniczny.

Czy torbiel jajnika u nastolatki trzeba operować?

Nie każdą torbiel trzeba usuwać. Operację rozważa się przede wszystkim wtedy, gdy zmiana rośnie, nie znika mimo obserwacji, wygląda nietypowo, powoduje poważne dolegliwości albo wiąże się z ryzykiem powikłań.

Jeśli zabieg jest potrzebny, lekarze starają się zachować jak najwięcej zdrowej tkanki jajnika. Gdy jest to możliwe i bezpieczne, usuwa się samą zmianę zamiast całego jajnika.

U dzieci i nastolatek ma to szczególne znaczenie. Chodzi zarówno o dalszy rozwój hormonalny, jak i przyszłą płodność. Dlatego podczas planowania operacji bierze się pod uwagę nie tylko skuteczne usunięcie zmiany, ale też ochronę zdrowej części jajnika.

Torbiel jajnika a przyszła płodność

Rozpoznanie torbieli jajnika nie oznacza, że nastolatka będzie miała w przyszłości problemy z płodnością.

Większość prostych torbieli nie powoduje trwałego uszkodzenia jajnika. Jeśli potrzebny jest zabieg, współczesne leczenie u młodych pacjentek powinno w miarę możliwości oszczędzać zdrową tkankę.

Właśnie dlatego ważne jest, aby operacje dotyczące jajników u dzieci i nastolatek wykonywał zespół mający doświadczenie w leczeniu młodych pacjentek.

Najważniejsze wnioski

• Torbiel jajnika u nastolatki nie zawsze wymaga operacji. Wiele prostych zmian znika samoistnie.
• O dalszym postępowaniu decyduje wygląd zmiany w USG, jej wielkość, tempo wzrostu, występujące objawy oraz wiek pacjentki.
• Torbiel, która rośnie, długo się utrzymuje albo ma złożoną budowę, wymaga dokładniejszej oceny.
• Zmianę jajnika wykrytą u dziewczynki przed pierwszą miesiączką trzeba ocenić szczególnie uważnie.
• Nagły i bardzo silny ból brzucha z nudnościami lub wymiotami może wskazywać na skręt jajnika i wymaga szybkiej pomocy lekarskiej.
• Jeśli potrzebna jest operacja, lekarze starają się zachować jak najwięcej zdrowej tkanki jajnika.

FAQ

Czy torbiel jajnika u 14- lub 15-latki jest czymś groźnym?

Sama informacja o torbieli nie oznacza poważnej choroby. U miesiączkujących nastolatek często pojawiają się torbiele czynnościowe związane z naturalną pracą jajników. Najważniejszy jest wygląd zmiany w USG, jej wielkość, tempo wzrostu oraz ewentualne objawy.

Czy torbiel jajnika u nastolatki może sama zniknąć?

Tak. Proste torbiele czynnościowe mogą się zmniejszyć lub całkowicie zniknąć. Z tego powodu lekarz czasem zaleca obserwację i kontrolne USG zamiast natychmiastowego leczenia.

Czy torbiel jajnika może powodować ból podczas miesiączki?

Może powodować ból podbrzusza, ale bolesne miesiączki mają również inne przyczyny. Jeśli ból jest silny, powtarza się przy kolejnych miesiączkach lub utrudnia normalne funkcjonowanie, warto skonsultować go z ginekologiem.

Czy torbiel jajnika oznacza nowotwór?

Nie. Torbiel jajnika i nowotwór nie oznaczają tego samego. Wiele zmian wykrywanych u młodych dziewcząt jest łagodnych. Jeśli obraz USG wygląda nietypowo, lekarz może jednak zlecić dodatkowe badania.

Kiedy z torbielą jajnika trzeba jechać pilnie do lekarza?

Przede wszystkim wtedy, gdy nagle pojawia się bardzo silny ból podbrzusza, szczególnie po jednej stronie, a do tego występują nudności lub wymioty. Takie objawy mogą pojawić się przy skręcie jajnika.

Czy po operacji torbieli można zachować jajnik?

W wielu przypadkach tak. U dzieci i nastolatek lekarze szczególnie dbają o oszczędzenie zdrowej tkanki. Jeśli sytuacja na to pozwala, usuwa się samą zmianę i pozostawia prawidłową część jajnika.